Εκκλησίες

Ένας δρόμος που αρχίζει από τη συνοικία Λαγκαδέικα της Γελλήνης οδηγεί κοντά στην αυλόπορτα του μονα στηριού του Αγίου Κωνσταντίνου. Πάνω από τον αυλόγυρο υψώνεται ο βράχος και μέσα σε ένα μεγάλο του κοίλωμα υπάρχει η σκήτη. Πάνω στο λείο πέτρωμα του απότομου βράχου σχηματίζεται ένας μεγάλος βυζαντινός σταυρός, που φαντάζει περισσότερο, όταν ο ήλιος χτυπάει πάνω στο βράχο. Σύμφωνα με τις τοπικές μαρτυρίες η σκήτη χτίστηκε το 1011. Ο πρώτος ασκητής καταγόταν από το Σκουπί των Καλαβρύτων, γι' αυτό και το χωριό που βρίσκεται στα ριζά του βράχου ονομάζεται Σκούπα. Αργότερα το κοίλωμα του βράχου χωρίστηκε σε τρία μικρότερα μέρη: Τον πρόναο, που έχει διαστάσεις 6 x 4,50 μέτρα, τον κυρίως ναό (8 x 4 μέτρα) και το παρεκκλήσιο. Οι οροφές του πρόναου και του κυρίως ναού καλύπτονται από τοιχογραφίες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι μαυρισμένες από τους καπνούς και την πολυκαιρία. Εικονίζουν το Θεό, την Παναγία, το Χριστό και πολλούς Αγίους. Στη βορινή πλευρά εικονίζεται, κατεστραμμένη δυστυχώς, η Πεντηκοστή και στην οροφή πάνω από το τέμπλο ο "Παντοκράτωρ" όχι όμως σε καλή κατάσταση. Το παλαιό τέμπλο, που υπήρχε στο ναό και αργότερα αντικαταστάθηκε, είχε μεγάλη καλλιτεχνική αξία. Κατά την Τουρκοκρατία το μοναστήρι ανέπτυξε δραστηριότητα όπως φαίνεται από τις πολεμίστρες που υπάρχουν σε αυτό, καθώς και από τα οστά πολλών ασκητών που έχουν βρεθεί. Οι απότομοι βράχοι, τα καθαρά νερά, τα έλατα, ο δροσερός αέρας, η ηρεμία συνθέτουν έναν άλλο ναό γύρω από το μοναστήρι, το ναό της φύσης. Σήμερα το μοναστήρι είναι εγκαταλελειμμένο και λειτουργεί μόνο την ημέρα της γιορτής του Αγίου. Μήπως, θα πρέπει να προσπεράσουμε την εγκατάλειψη και να του δώσουμε τη θαμμένη αλλά όχι χαμένη δόξα του

Σε μια καταπράσινη πλαγιά της Ζήρειας, λίγα χιλιόμετρα από την Άνω συνοικία των Τρικάλων, είναι χτισμένη η σεβάσμια μονή του Αγίου Βλασίου. Στα νότια της μονής υψώνεται ένας πελώριος βράχος και στα σωθικά του υπάρχει μια μεγάλη σπηλιά. Εκεί κοντά βρέθηκε, κατά την παράδοση, η εικόνα του Αγίου Βλασίου. Η εικόνα αυτή από σκληρό ξύλο έχει διαστάσεις 30 x 25 cm και δείχνει άριστα τη μορφή του Αγίου. Ο Άγιος στο αριστερό του χέρι κρατάει ευαγγέλιο και με το δεξί ευλογεί. Σήμερα η εικόνα φέρει αργυρή επένδυση. Υπάρχει κι άλλη παλαιά εικόνα του Αγίου διαστάσεων 1 μέτρο x 60 cm. Ο Άγιος ευλογεί ένθρονος και στο αριστερό του χέρι κρατάει περγαμηνή. Το καθολικό της μονής είναι μικρό, μονόχωρο, καμαροσκέπαστο και φέρει δύο τυφλά τόξα δεξιά. Το 1918 προστέθηκε στο πίσω μέρος του ναού ένας γυναικωνίτης. Τις λίγες αγιογραφίες του ναού φιλοτέχνησε ο Ν. Σαντοριναίος. Εκείνο που μπορεί να θαυμάσει κανείς είναι το μεγάλης αξίας ξυλόγλυπτο τέμπλο, έργο του Σκορδίλη, ο οποίος έκανε και τις εικόνες (αρχές του 17ου). Το τέμπλο συμπληρώθηκε τον 18ο αι. Γραπτά μνημεία δεν υπάρχουν για να μας διαφωτίσουν για την ιστορική ζωή της μονής. Πάντως στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, με τη μεγάλη οικονομική της δύναμη και τους πολλούς μοναχούς (70 περίπου) έπαιξε σπουδαίο πνευματικό ρόλο στην περιοχή. Το 1716 ο Πατριάρχης Κων/πόλεως Ιερεμίας ο Γ΄ με πατριαρχικό σιγίλλιο επιβεβαίωσε τη σταυροπηγιακή αυτονομία της μονής. Την εποχή του Όθωνα η μονή καταργήθηκε. Μόνο ένας μοναχός, ο Νικόδημος, αφιέρωσε τη ζωή του στην εξυπηρέτηση της μονής. Αργότερα το 1928 η μονή αναγνωρίστηκε ξανά και σήμερα λειτουργεί ως γυναικεία μονή.

Η Αγία Τριάδα είναι ένα μοναστήρι με μία μόνο καλόγρια. Ο ρυθμός της εκκλησίας είναι μονόκλιτη Βασιλική με στέγη. Πριν από τρία χρόνια περίπου κάποιος θέλησε να αγοράσει το οικόπεδο στο οποίο είναι κτισμένο το μοναστήρι, να γκρεμίσει την εκκλησία και να εκμεταλλευτεί το οικόπεδο. Λέγεται ότι μια μέρα που ήταν εκεί άκουσε βροντές και δεν ξαναπάτησε στο μέρος εκείνο.

Το μικρό αυτό εκκλησάκι υπάρχει στο οροπέδιο της Ζήρειας όπου κανείς μπορεί να θαυμάσει την υπεροχή του δεύτερου ψηλότερου βουνού στην Πελοπόννησο της Κυλλήνης. Στην εκκλησία αυτή ήταν παλιά ο Άγιος Κωνσταντίνος, όμως γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε από τους βοσκούς που ζουν εκεί. Ο ρυθμός της εκκλησίας είναι μονόκλιτη Βασιλική με στέγη. Η εκκλησία αυτή γιορτάζει στις 23 Αυγούστου.

Στην Άνω Συνοικία Τρικάλων, που έπαιξε ηγετικό ρόλο ανάμεσα στις άλλες συνοικίες, πολιούχος είναι ο Άγιος Νικόλαος. Πότε ακριβώς χτίστηκε δε γνωρίζουμε. Από μία επιγραφή που υπάρχει πάνω από την πόρτα μαθαίνουμε ότι ο Πανούτσος Νοταράς ανακαίνισε και μεγάλωσε το ναό το 1805. Ο Άγιος Νικόλαος είναι τρίκογχος, έχει δηλαδή τρεις κόγχες μία του ιερού και δύο κόγχες για το χορό των ψαλτών. Αυτός ο τύπος του ναού συνηθιζόταν από τον 10ο αιώνα στο Άγιο Όρος. Η στέγη ήταν μολυβοσκέπαστη αλλά αργότερα ο ναός σκεπάστηκε με κεραμίδια. Η Εκκλησία έχει νάρθηκα και γυναικωνίτη που έχουν προστεθεί αργότερα και τρούλο. Το τέμπλο της είναι ξυλόγλυπτο^ οι μικρές εικόνες που το διακοσμούν είναι προσφορά του Πανούτσου Νοταρά. Ο ναός έχει τοιχογραφίες, η τεχνική των οποίων φανερώνει επίδραση από τη Δύση φιλοτεχνήθηκαν από το Ν. Σαντοριναίο. Στο ναό υπάρχουν αξιόλογες φορητές εικόνες. Μία από αυτές εικονίζει τον Άγιο Αλέξιο πάνω σε θρόνο και την αγιογράφησε "η χειρ Θεοδώρου του εκ Καλαβρύτων 1801". Επίσης υπάρχει και μια εικόνα της Παναγίας, πολύ καλής τέχνης, η οποία φέρει την επιγραφή: "η παρούσα ιερά και σεβασμία εικών ιστορήθη το αωδ (1804) έτος υπό χειρός Αργύρη Μαυρονικόλα του εκ Καλαβρύτων". Αξίζει να επισκεφτεί κανείς την Εκκλησία αυτή για να αισθανθεί τη συγκίνηση και την κατάνυξη που νιώθει όποιος βρίσκεται στον Οίκο του Θεού.

Στην εκκλησία αυτή σήμερα είναι το νεκροταφείο της Άνω Συνοικίας Τρικάλων. Η εκκλησία χρονολογείται πριν από το 1940 όμως δεν ξέρουμε ακριβώς πότε. Μέσα στην εκκλησία υπάρχει ένα πανέμορφο ξύλινο τέμπλο. Ο ρυθμός της είναι μονόκλιτη Βασιλική με στέγη. Χτίστηκε από έναν χωριανό επειδή πέθανε το παιδί του και λόγω μεγάλου πληθυσμού που υπήρχε στα Τρίκαλα. Έτσι ο κόσμος που έμενε στο νότιο μέρος του χωριού άρχισε να θάβει τους νεκρούς του στο κάτω νεκροταφείο. Έτσι αργότερα ο Άγιος Ιωάννης έγινε επίσημα το νεκροταφείο της Άνω Συνοικίας Τρικάλων.

Ο Άγιος Γεώργιος είναι μια εκκλησία πάρα πολύ παλιά, χρονολογείται πριν από την Τουρκοκρατία και υπάρχει μέχρι και τις μέρες μας. Ο ρυθμός της είναι Μονόκλιτη Βασιλική με στέγη. Δεν έχει καμπαναριό αλλά έχει μια παραδοσιακή καμπάνα κρεμασμένη στον πλάτανο δίπλα στην εκκλησία. Υπάρχει μια σκαλισμένη επιγραφή στο πίσω μέρος της εκκλησίας πίσω από το ιερό. Επίσης υπάρχει σκαλισμένος πάνω στην παλιά καμπάνα ο αριθμός 1831Χ μαζί με κάτι άλλα σχέδια που δεν φαίνονται επειδή έχουν αλλοιωθεί με την πάροδο του χρόνου. Η εκκλησία αυτή χτίστηκε στα Τρίκαλα λόγο του μεγάλου πληθυσμού που υπήρχε τότε στα χωριά εκείνα. Ο Άγιος Γεώργιος ήταν η δεύτερη ενορία στην Άνω Συνοικία Τρικάλων, πράγμα που δείχνει τον μεγάλο αριθμό κατοίκων που είχαν τα χωριά παλιά και ειδικότερα τα Τρίκαλα.

Ο Άγιος Γεράσιμος δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς κτίστηκε! Υπολογίζεται μετά την Τουρκοκρατία. Ο Ναός "εγκαινιάστηκε" το 1977 όπου και αναβαθμίστηκε. Ο ρυθμός του ναού είναι Σταυρική Βασιλική με τρούλο. Επίσης υπάρχει στο πίσω μέρος του ναού σκαλισμένη επιγραφή, επί Τουρκοκρατίας (όπου ήταν παλιά το πατρικό του Αγίου Γερασίμου, το οποίο το πήραν οι Τούρκοι την εποχή εκείνη). Ο Άγιος Γεράσιμος γεννήθηκε στην Άνω συνοικία Τρικάλλων. Μεγαλώνοντας βοήθησε τους φτωχούς μοιράζοντας την περιουσία του. Όταν οι Τούρκοι έφυγαν άφησαν τις περιουσίες πίσω που είχαν πάρει. Ο Άγιος Γεράσιμος μοίρασε τις περιουσίες πίσω στους φτωχούς και διέγραψε τα χρέη τους. Είχε αδερφό τον Άγιο Μακάριο, ο οποίος ήταν Δεσπότης.

Η Αγία Βαρβάρα καταστράφηκε πριν από 5 χρόνια και ξαναχτίστηκε. Χρονολογείται πριν από το 1940, ο ρυθμός της είναι μονόκλιτη Βασιλική με στέγη.

.

Χτίστηκε το 1920 και λειτούργησε τον ίδιο χρόνο. Είναι μια εκκλησία στην κορυφή του χωριού. Έγινε με δωρεά και σήμερα αυτή η εκκλησία έχει αναπαλαιωθεί και λειτουργεί κανονικά στην εορτή του προφήτη.

Ήταν μια παλιά εκκλησία λίγο πιο έξω από το χωριό, όμως λόγω της πολυκαιρίας και λόγω κάποιων φυσικών φαινομένων είχε γκρεμιστεί. Γι' αυτό και οι κάτοικοι το ανακαίνισαν το 1995. Λειτουργεί 2 φορές το χρόνο στις 24 Ιουνίου που είναι η γενέθλιος ημέρα του Προδρόμου και 29 Αυγούστου που είναι η αποκεφάλιση από τον Ηρώδη.

Η Παναγία (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου) είναι ένα εξωκλήσι και είναι ο σημαντικότερος ναός από άποψη ιστορίας. Είναι ρυθμού "Βασιλικής". Ακριβής χρονολογία ίδρυσής του δεν υπάρχει. Αλλά οι μαρτυρίες των γερόντων του χωριού αναφέρουν την ύπαρξη ναού επί Τουρκοκρατίας. Στο καμπαναριό αναγράφεται η ημερομηνία οικοδόμησής του το 1885. Στο ναό αυτό υπάρχουν δύο εικόνες του Μεγάλου Αρχιερέα από το 1934. Το 1967-'68 είχε ανακατασκευαστεί λόγο σεισμού. Η οροφή όμως έμεινε η ίδια. Πολλοί λένε ότι παλιά το καμπαναριό είχε γκρεμιστεί επειδή ένα τεράστιο δέντρο που ήταν εκεί αιώνες είχε πέσει επάνω του. Όμως ο παπάς του χωριού τα διαψεύδει.

Ο Ι.Ν του Αγίου Κωνσταντίνου είναι η μητρόπολη του χωριού και είναι ρυθμού "Βασιλικής". Ακριβής χρονολογία ίδρυσης δεν υπάρχει, αλλά μια εφημερίδα έκδοσης επί βασιλείας Γεωργίου Α' το 1912 την περιλαμβάνει στις εκκλησίες της περιοχής.

Ο Άγιος Χαράλαμπος είναι πολύ παλιός ναός, υπήρχε προ της Τουρκοκρατίας. Παλαιότερα, υπήρχαν πολλές τοιχογραφίες στο ναό, οι οποίες τώρα δεν υπάρχουν επειδή κάποιοι δεν γνώριζαν την αξία τους και ασβέστωσαν τους τοίχους. Το καμπαναριό του ναού είναι χτισμένο πάνω σε μεγάλη πέτρα και την καμπάνα του την έσπασαν οι Γερμανοί το 1940. Τέλος ο ναός έχει γυναικωνίτη ο οποίος στηρίζεται πάνω σε ξύλινα δωκάρια.

Η Αγία Κυριακή είναι η νεότερη εκκλησία του Άνω Λουτρού σε σχέση με τις υπόλοιπες. Χτίστηκε περίπου το 1920 και βρίσκεται σε μια πλαγιά στο δυτικό μέρος του χωριού. Τα τελευταία χρόνια έχει αξιοποιηθεί ο ναός. Έχει διακοσμηθεί με δωρεές και το δάπεδο είναι φτιαγμένο από πλακάκια. Επίσης, όλα τα έπιπλα του ναού είναι ξυλόγλυπτα. Τέλος, ο χώρος του ναού της Αγίας Κυριακής είναι περίπου 40 τ.μ.

Από τα προκλασσικά χρόνια, στους πρόποδες του φυσικού οχυρού Τσούκα, άκμαζε ο ονομαστός οικισμός Δειραί. Αποτελούσε μεθοριακό φυλάκιο του βασιλείου της Σικυώνος. Η Ρωμαϊκή κατοχή, ειδικά στην Κορινθία υπήρξε πολύ σκληρή. Έτσι μέχρι τους πρώτους Βυζαντινούς χρόνους δεν υπήρξαν ιστορικές αναφορές για την περιοχή. Η πρώτη γραπτή αναφορά γίνεται από τον αυτοκράτορα του βυζαντίου Λέοντα τον Σοφό, ο οποίος αναφέρεται σε επισκοπή Ζεμενού. Επίσης αναφορά γίνεται και στο βίο του Οσίου Λουκά, ο οποίος μόνασε στις εγκαταστάσεις της επισκοπής, από το έτος 926 έως το 937. Οι μαρτυρίες αυτές μας βεβαιώνουν ότι στα σκοτεινά εκείνα πρωτοχριστιανικά χρόνια, στο χώρο μας αναπτυσσόταν έντονη χριστιανική δράση, με κέντρο τον περίλαμπρο επισκοπικό ναό της Αγίας Τριάδας, που αναμφίβολα βρισκόταν στον εκκλησιαστικό χώρο της υπάρχουσας σήμερα εκκλησίας της Μεταμορφώσεως του Σωτήτος. Σήμερα, ο χώρος αυτός, έχει κηρυχθεί αρχαιολογικός και αναμένει την αρχαιολογική σκαπάνη. Μετά την καταστροφή του χωριού από την πυρκαγιά του 1989, καταβάλλεται από τους κατοίκους του χωριού συντονισμένη προσπάθεια ανάπλασης του ιστορικού αυτού χώρου και ανάδειξής του σε κυρίαρχο πολιτιστικό πάρκο της Βυζαντινής ιστορίας της Κορινθίας. Στο πλαίσιο της προσπάθειας αυτής, αναγείρεται μικρός ναός στη μνήμη του Οσίου Λουκά, συνδεδεμένος με μουσειακή αίθουσα, όπου εκτίθενται τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα από το χώρο. Ήδη βασικά έργα ανάπλασης έχουν γίνει, όπως γενικά χωματουργικά έργα, περιτοίχιση του υπάρχοντος ναού, ψυχαγωγικό κέντρο, οδοποιητικά έργα, δεντροφυτεύσεις, κλπ.

Το χωριό Ζεμενό βρίσκεται 10 περίπου χιλιόμετρα νότια του Ξυλοκάστρου, στη θέση της ομώνυμης βυζαντινής πόλης της μέσης βυζαντινής περιόδου που είναι γνωστή για την επισκοπή της. Για πρώτη φορά συναντάμε την επισκοπή Ζεμενού στο "Τακτικό" του Λέοντος του Σοφού. Είναι χρονολογικά η πρώτη μνεία που έχουμε για την ύπαρξη της μεσαιωνικής αυτής πόλης. Στα χρόνια που ακολουθούν η Ζεμενός εξακολουθεί να μνημονεύεται ως επισκοπή της μητρόπολης Κορίνθου. Η επισκοπή του Ζεμενού αναφέρεται και στο Βίο του οσίου Λουκά του Στειριώτη ο οποίος παρέμεινε και εμόνασε στο Ζεμενό 10 ολόκληρα χρόνια. Στο χώρο όπου εμόνασε ο Όσιος Λουκάς χτίστηκε η Εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Έχει σχήμα σταυρού και είναι μονόκλιτη με κεραμοσκεπή στέγη. Οι τοίχοι έχουν κατασκευαστεί από λαξευτούς πωρόλιθους της περιοχής, τα παράθυρα είναι μονόλοβα τοξωτά και φράσσονται με διάτρητα πλαίσια. Η οροφή είναι ξύλινη με ουρανία που εικονίζει τον Παντοκράτορα και τους τέσσερις Ευαγγελιστές. Το τέμπλο στο εσωτερικό του ναού είναι ξυλόγλυπτο, επιπεδόγλυφης τεχνικής, διακοσμημένο με εικόνες^ μία από αυτές η Μεταμόρφωση είναι επενδεδυμένη με ατόφιο ασήμι και φύλλο χρυσού του 20ου αιώνα. Βόρεια του ναού σε χαμηλότερο επίπεδο σώζεται ένα αυτόνομο, διώροφο, πώρινο καμπαναριό με χρονολογία 1889. Επίσης σώζονται ίχνη παλαιότερης Εκκλησίας με περιγραμμένη την Αγία Τράπεζα που έχει θεμελιωθεί σε παλαιότερη (είναι ορατά σε ερειπιώδη κατάσταση ίχνη των θεμελίων της). Η περίοπτη θέση της Εκκλησίας σε συνδυασμό με το ειδυλλιακό τοπίο συνθέτουν μία ατμόσφαιρα στην οποία ο επισκέπτης αισθάνεται γαλήνη και ψυχική ανάταση.

Η Αγία Κυριακή βρίσκεται στο Ζεμενό, μέσα στο χωριό. Ιδρύθηκε το 1952 από εκούσια συνεισφορά του χωριού. Βέβαια πριν την ίδρυση της νέας εκκλησίας υπήρχε ένας παλαιότερος ναός ο οποίος είχε την ίδια ονομασία. Οι δωρητές της είναι κυρίως δύο: Ο Γεώργιος Κολοβός ο οποίος συνείσφερε για τη δημιουργία των αγιογραφιών του κυρίως ναού, και ο Βλάσιος Ζαρρής, ο οποίος προσέφερε χρήματα για τον εξωτερικό χώρο της εκκλησίας, ο οποίος μέχρι τότε δεν ήταν κοινόχρηστος. Ο ρυθμός της Αγίας Κυριακής είναι αυστηρός Βυζαντινός παλαιού ρυθμού με πρόναο (τρίκλητη Βασιλική με πρόναο). Οι διαστάσεις της είναι 18Χ25 και έχει ύψος 12m (ο κύριος τρούλος). Οι τοιχογραφίες οι οποίες υπάρχουν μέσα στην εκκλησία έχουν γίνει από τον Δημήτριο Σάρακα. Στην Αγία Κυριακή πρωτολειτούργησε ο πατήρ Σπυρίδων Σαλάτας.

Ο ναός της Αγίας Σωτήρας είναι ένα εξωκλήσι χωρίς ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία και κτισμένο από τους κατοίκους. Η ηλικία του φτάνει περίπου τα τριάντα χρόνια. Βρίσκεται ανατολικά του χωριού σε ύψωμα και γύρω του υπάρχουν ατελείωτοι αμπελώνες

.

Ο Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου κτίστηκε το 1888 από τους κατοίκους και είναι η κεντρική εκκλησία. Βρίσκεται μέσα στο χωριό και το μέγεθός της είναι τέτοιο ώστε να μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες ενός μικρού χωριού. Πρόσφατα δέχτηκε αναπαλαίωση αφού ο τελευταίος ισχυρός σεισμός του Φεβρουαρίου του 1981 άφησε πάνω της ανεξίτηλα σημάδια. Είναι πετρόκτιστος ναός με λίγες αγιογραφίες στην οροφή του, και πολλά ξυλόγλυπτα στοιχεία. Επίσης για την διατήρηση όλων των στοιχείων που μαρτυρούν την ηλικία και την αξία του, όπως ο άμβωνας και ο κρυστάλλινος πολυέλαιος, χρειάστηκε η μεσολάβηση των αρχαιολογικών υπηρεσιών. Απ' το προαύλιό του φαίνεται ο Κορινθιακός και τμήμα της ορεινής περιοχής του Ξυλοκάστρου.

Ο ναός της Αγίας Βαρβάρας είναι μικρός και περίπου σαράντα χρονών. Βρίσκεται έξω από το χωριό σε ένα ύψωμα. Από το προαύλιό του μπορείς να αγναντέψεις τον Κορινθιακό κόλπο. Τέλος μπορείς να κάτσεις και να απολαύσεις τη μυρωδιά του λεμονοδάσους που βρίσκεται δίπλα του.